Tomaten zijn één van de populairste gewassen in de moestuin. Of je ze nu kweekt in een kas, op het balkon of in de volle grond, tomatenplanten kunnen last krijgen van verschillende ziektes en plagen. In dit artikel lees je hoe je de meest voorkomende tomatenziektes en plaaginsecten herkent en hoe je ze op een natuurlijke manier kunt bestrijden.
Aardappelziekte bij tomaten
Aardappelziekte, ook bekend als tomatenplaag of Phytophthora infestans, is één van de meest gevreesde tomatenziektes. De schimmel verspreidt zich vooral tijdens warme en vochtige periodes en kan zich razendsnel door een gewas bewegen. De eerste symptomen zijn vaak bruinzwarte vlekken op de bladeren en stengels, vaak omgeven door een witte schimmelrand. Naarmate de aantasting vordert, raken ook de vruchten besmet en ontstaat er rot. Bovendien verspreidt de ziekte vaak een onaangename geur.
Wanneer aardappelziekte eenmaal zichtbaar is, is snel handelen belangrijk. Aangetaste planten kun je het beste volledig verwijderen en afvoeren via de GFT-container. Het is af te raden om besmet plantmateriaal op de composthoop te gooien, omdat de schimmel daar kan overleven en later opnieuw voor problemen kan zorgen. Om aardappelziekte te voorkomen is het verstandig om tomatenplanten regelmatig te dieven, voldoende ruimte tussen de planten te houden en snoeigereedschap goed schoon te maken. Lavameel wordt gebruikt om snoeiwonden af te dekken, waardoor ziekteverwekkers minder kans krijgen om de plant binnen te dringen.
Bladvlekkenziekte
Bladvlekkenziekte, veroorzaakt door Cladosporium fulvum, komt vooral voor in kassen waar de luchtvochtigheid langdurig hoog blijft. De ziekte begint vaak met kleine gele of donkerbruine vlekken op de onderste bladeren van de plant. Naarmate de schimmel zich ontwikkelt, breiden de vlekken zich uit en kunnen complete bladeren afsterven. Hierdoor verliest de plant een groot deel van zijn vermogen om energie op te nemen uit zonlicht.
Een goede ventilatie is de belangrijkste maatregel om bladvlekkenziekte te voorkomen. Door regelmatig ramen en deuren van de kas open te zetten, wordt overtollig vocht afgevoerd en krijgen schimmels minder kans om zich te ontwikkelen. Wanneer een plant ernstig is aangetast, is verwijdering vaak de beste oplossing om verdere verspreiding te voorkomen.
Echte en valse meeldauw
Echte meeldauw en valse meeldauw worden vaak met elkaar verward, maar het gaat om twee verschillende schimmelziekten. Echte meeldauw herken je aan een witte, poederachtige laag die bovenop het blad verschijnt. Deze schimmel komt vooral voor tijdens warme en droge periodes. Valse meeldauw veroorzaakt juist gele vlekken op het blad, terwijl aan de onderzijde vaak een schimmelachtige aanslag zichtbaar wordt. Deze ziekte ontwikkelt zich vooral onder vochtige omstandigheden.
Bij beide vormen van meeldauw is het belangrijk om aangetaste plantdelen snel te verwijderen. Daarnaast helpt vruchtwisseling om nieuwe besmettingen te voorkomen. Door meerdere jaren achter elkaar geen tomaten, paprika’s of aardappelen op dezelfde plek te kweken, krijgen ziekteverwekkers minder kans om zich op te bouwen in de bodem.
Neusrot
Neusrot is een veelvoorkomend probleem bij tomaten, maar in tegenstelling tot veel andere aantastingen wordt het niet veroorzaakt door een ziekte of plaaginsect. Neusrot ontstaat door een tekort aan calcium in de plant. Dit tekort herken je aan donkerbruine tot zwartgrijze, leerachtige plekken aan de onderzijde van de tomaat. Deze plekken zijn vaak ingezonken en kunnen zich uitbreiden naarmate de vrucht verder groeit.
Doordat de plant onvoldoende calcium opneemt, verzwakken de celwanden en kan de tomaat minder goed vocht vasthouden. Naast de vruchten kunnen ook de bladeren verkleuren en een donker roodbruine tint krijgen. Hoewel extra kalk kan helpen, speelt de omgeving eveneens een belangrijke rol. Bij een hoge luchtvochtigheid verdampt er minder water uit de plant, waardoor de opname van calcium wordt beperkt. Zorg daarom voor voldoende ventilatie en een stabiele watergift om neusrot bij tomaten te voorkomen.
Veelvoorkomende plagen op tomatenplanten
Naast verschillende schimmelziekten kunnen tomatenplanten ook worden aangetast door diverse plaaginsecten. Hoewel deze insecten vaak klein zijn, kunnen ze grote schade veroorzaken aan bladeren, stengels en vruchten. Bovendien zijn sommige plagen in staat om plantenziektes over te brengen. Door een aantasting tijdig te herkennen en natuurlijke vijanden in te zetten, blijven tomatenplanten gezond en productief.
Spint
Spintmijten komen vooral voor tijdens warme en droge periodes. Deze kleine plaagdieren bevinden zich meestal aan de onderzijde van jonge bladeren, waar ze het plantensap opzuigen. Door deze zuigschade ontstaan kleine gele stipjes op het blad en raakt de plant langzaam verzwakt. Bij een zware aantasting verschijnt er bovendien fijn spinsel tussen de bladeren en groeipunten.
Vooral in de kas kan spint een hardnekkig probleem worden, omdat de omstandigheden daar ideaal zijn voor snelle voortplanting. Gelukkig zijn er effectieve natuurlijke vijanden beschikbaar. De roofmijt Amblyseius californicus richt zich voornamelijk op jonge spintmijten en helpt de volgende generatie te voorkomen. Voor een actieve bestrijding van alle levensstadia van spint wordt vaak gekozen voor Phytoseiulus persimilis. Deze roofmijt spoort de plaag snel op en kan een grote hoeveelheid spintmijten consumeren.
Bladluis
Bladluizen behoren tot de meest voorkomende plagen op tomatenplanten. De kleine insecten verzamelen zich vaak aan de onderzijde van bladeren en op jonge scheuten, waar zij plantensappen opzuigen. Door die schade verzwakt de plant en kan de groei afnemen. Daarnaast scheiden bladluizen honingdauw uit, een kleverige stof waarop zwarte roetdauwschimmel zich gemakkelijk ontwikkelt.
Voor de biologische bestrijding van bladluis zijn verschillende natuurlijke vijanden beschikbaar. Larven van het lieveheersbeestje Adalia bipunctata staan bekend als zeer effectieve bladluisbestrijders. Ook larven van de gaasvlieg Chrysoperla carnea zijn echte veelvraten die dagelijks honderden bladluizen kunnen eten. Door deze nuttige insecten in te zetten kan een bladluisplaag snel onder controle worden gebracht.
Witte vlieg
Witte vlieg is een veelvoorkomende plaag in kassen en op tomatenplanten. De kleine witte insecten voeden zich met plantensappen en scheiden overtollige suikers uit in de vorm van honingdauw. Hierdoor ontstaat vaak zwarte roetdauwschimmel op de bladeren, waardoor de plant minder licht kan opnemen en in groei achterblijft.
De aantasting begint meestal aan de onderzijde van het blad. Naarmate de populatie groeit, verkleuren bladeren geel en verzwakt de plant steeds verder. Omdat witte vliegen zich snel voortplanten, is een vroege bestrijding belangrijk.
Voor de biologische bestrijding van witte vlieg wordt vaak gebruikgemaakt van de sluipwesp Encarsia formosa. Deze natuurlijk vijand legt haar eitjes in de larven van witte vlieg, waardoor de ontwikkeling van de plaag wordt gestopt. Ook de roofwants Macrolophus pygmaeus kan worden in gezet. Deze actieve jager voedt zich met verschillende levensstadia van de witte vlieg en helpt de populatie effectief terug te dringen.
Trips
Tripsen zijn kleine, slanke insecten die grote schade kunnen veroorzaken aan tomatenplanten. Tijdens het voeden prikken zij gaatjes in bladeren en vruchten om plantensappen op te zuigen. Hierdoor ontstaan zilverachtige verkleuringen, bruine vlekken en misvormingen aan bladeren en vruchten. Daarnaast kunnen ze verschillende plantenziektes verspreiden, waardoor de schade nog groter wordt.
Een aantasting is vaak te herkennen aan zilvergrijze plekken op het blad en bronskleurige vlekken op de vruchten. Naarmate de schade toeneemt kunnen bladeren verdrogen, opkrullen en uiteindelijk afsterven.
Om trips effectief te bestrijden, wordt vaak gekozen voor een combinatie van aaltjes en roofwantsen. Aaltjes, ook wel nematoden genoemd, leven van nature in de bodem en bestrijden de popstadia van trips. De roofwants Orius laevigatus richt zich vooral op volwassen tripsen en helpt zo de verspreiding van nieuwe aantastingen te voorkomen.
Deze blog is herschreven op 24 juni 2026