De eikenprocessierups zorgt al jaren voor overlast in Nederland en dat lijkt de laatste jaren, met name in Noord-Nederland, steeds meer toe te nemen. De rupsen hebben brandhaartjes die gezondheidsrisico’s met zich meebrengen voor mensen én huisdieren. Heb je eikenbomen in de tuin, dan kan het zinvol zijn om de eikenprocessierups op tijd biologisch te bestrijden. Lees op deze pagina hoe je dat doet, nog voordat de rups écht gevaarlijk wordt.

Op deze pagina:

(Klik op de titel om direct naar de informatie te gaan)

Wanneer kun je de eikenprocessierups bestrijden?
Drie manieren om de eikenprocessierups biologisch te bestrijden
Stappenplan – aaltjes uitzetten tegen eikenprocessierups
Gezondheidsrisico’s door brandharen
Eikenprocessierups in de tuin – wat mag je zelf doen?
Eikenprocessierupsen voorkomen in het volgende seizoen
Veelgestelde vragen

Wanneer kun je de eikenprocessierups bestrijden?

Wil je de eikenprocessierups bestrijden, dan is timing ontzettend belangrijk. Daarom is het slim om de levenscyclus van de rupsen goed te leren kennen. Op die manier houd je het veilig voor jezelf, de schadelijke brandharen zijn namelijk alleen in een specifieke periode aanwezig. Daarnaast vraagt ieder stadium van de eikenprocessierups om een andere aanpak. Het is dus belangrijk om op het juiste moment de juiste biologische bestrijder te kiezen.

👉 Direct naar al onze producten tegen eikenprocessierupsen.

Levenscyclus van de eikenprocessierups & -vlinder

De eikenprocessierups is een rups van de eikenprocessievlinder (Thaumetopoea processionea). Deze vlinder voelt zich thuis in gebieden waar veel eikenbomen groeien. De vlinder legt eitjes op eikenbomen en de rupsen die hier uit komen voeden zich met eikenblad.

Eitjes van de eikenprocessievlinder overwinteren en in het voorjaar, meestal in de loop van april, komen hier eikenprocessierupsen uit. De rups doorloopt maar liefst 6 larvale stadia voor hij verpopt tot vlinder. In de eerste drie stadia is de rups nog onschuldig. De brandharen die voor gezondheidsklachten kunnen zorgen, komen namelijk pas aan het einde van het derde stadium en zorgen pas vanaf het vierde stadium voor overlast. Meestal is dit in de loop van mei of juni.

Grofweg leeft de rups van april tot uiterlijk augustus. Dan verpopt de eikenprocessierups, waarna tussen juli en september vlinders uitvliegen. De eitjes die deze vlinders afzetten, komen in het volgende voorjaar uit.

Bestrijding van de eikenprocessierups per stadium

Tip: welke plaag pak je wanneer het beste aan? Download gratis onze handige Plaagkalender voor een overzicht!

Drie manieren om de eikenprocessierups biologisch te bestrijden

Wil je in je tuin overlast door eikenprocessierupsen voorkomen, dan zijn er drie methodes om ze biologisch te bestrijden: aaltjes, feromoonvallen en zorgen voor biodiversiteit.

Methode 1: Aaltjes (Steinernema feltiae) – de meest effectieve methode

Met Steinernema feltiae aaltjes zijn eikenprocessierupsen goed te bestrijden. De aaltjes dringen bij de rupsen naar binnen, voeden zich met de rups en besmetten deze met een bacterie. Hierdoor zal de eikenprocessierups binnen enkele dagen sterven. Dode rupsen worden opgenomen in de natuurlijke kringloop.

Gebruik aaltjes in de eerste 3 stadia die de eikenprocessierups doorloopt. Dit is vanaf april tot uiterlijk half mei. In deze periode hebben zijn de rupsen nog klein en hebben ze geen brandharen. Hierdoor is het voor jezelf veilig om met deze bestrijdingsmethode te werken én daarnaast geldt: hoe kleiner de rups, des te makkelijker is deze door de aaltjes te parasiteren.

👉 Bekijk onze aaltjes tegen de eikenprocessierups.

Methode 2: Feromoonvallen – preventieve aanpak

Feromoonvallen zijn bedoeld voor het waarnemen, tellen en monitoren van eikenprocessievlinders. De val bevat een lokstof met feromonen. Hier komen mannelijke vlinders op af, waarna ze vast komen te zitten in de val. Je voorkomt zo voor een deel dat de mannetjes kunnen paren, zo heb je minder eiafzet en dus ook minder nieuwe eikenprocessierupsen in het voorjaar. Daarnaast is de val vooral bedoeld voor monitoring. Vang je veel vlinders, dan kun je in het volgende voorjaar ook de nodige rupsen overlast verwachten.

Hang de feromoonval op in de periode dat de eikenprocessievlinder actief is. Dit is over het algemeen van juli tot september. De val is herbruikbaar en capsules met lokstof zijn los te bestellen.

👉 Bestel een complete set (feromoonval + 2 feromooncapsules)
👉 Bestel losse lokstofcapsules
👉 Bestel een losse val

Methode 3: Aanvullende biodiversiteit

De eikenprocessierups is dankbaar voedsel voor onder anderen vogels en vleermuizen. Zij helpen je dus graag een handje mee in de tuin. Plaats in het najaar een nestkastje in de tuin, grote kans dat koolmeesjes dan in het voorjaar komen nestelen. De eikenprocessierups is belangrijk voedsel voor hun jongen.

Vleermuizen jagen op allerlei vliegende insecten en hebben ook nachtvlinders zoals de eikenprocessievlinder op hun menu. Hang in het voorjaar vleermuiskasten op in de tuin, dan hebben de vleermuizen een fijn plekje om te schuilen en rusten en helpen ze je ‘s nachts een handje mee met vlinders vangen!

Wist je dat ook de gaasvlieg jonge eikenprocessierupsen op het menu heeft? Gaasvlieglarven komen al voor in de natuur, maar kunnen eventueel vroeg in het voorjaar extra worden ingezet als natuurlijke vijand. De gaasvlieglarven eten vooral rupsen in het eerste en tweede larvestadium, dat is dus in april. Let goed op de temperatuur als je in die periode extra Chrysoperla carnea gaasvlieglarven wil inzetten. Het moet namelijk wel minstens 15º C zijn. In een koud voorjaar zijn ze dus minder geschikt.

Stappenplan – aaltjes inzetten tegen eikenprocessierups

1. 1. Controleer de temperatuur
      Aaltjes inzetten tegen eikenprocessierupsen kan alleen veilig en effectief in de eerste drie larvestadia. De meest optimale maand om met aaltjes aan de slag te gaan is om die reden april. Wel is het belangrijk om goed op de temperatuur te letten. Voor de aaltjes moet het namelijk minstens 8º C zijn overdag en mag het ‘s nachts niet vriezen.
   2. Sproei in de vroege ochtend of ‘s avonds
      Aaltjes kunnen niet tegen UV-straling, daarom is het belangrijk om een goed moment op de dag uit te zoeken. Blijft het overdag bewolkt? Dan is de vroege ochtend een goed tijdstip. Op een meer zonnige dag kan je beter kiezen voor de avond, vlak voor zonsondergang. Zo geef je de aaltjes genoeg tijd om bij de rupsen binnen te dringen, voordat ze door te veel UV-straling afsterven.
   3. Los de aaltjes op in lauwwarm water
      Je ontvangt aaltjes in gedroogde vorm in een zakje met mineraalpoeder. Dit los je op in lauwwarm water (zo’n 15-20º C). Hoeveel water je nodig hebt, hangt af van hoeveel bomen je wil behandelen en welke verpakking je hebt gekozen. Je ontvangt altijd een bijsluiter met instructies en de juiste mengverhoudingen. Wil je je alvast voorbereiden? Bekijk online de instructies voor aaltjes uitzetten.
   4. Spuit gericht
      Gebruik bij voorkeur een sproeier om de aaltjes gericht bij de eikenprocessierupsen te krijgen. Steinernema feltiae aaltjes kunnen ook andere, juist nuttige rupsen parasiteren, en dat moet je voorkomen. Ga op zoek naar rupsennesten en kijk op eikenbladeren. Hier kruipen veel rupsen rond omdat ze zich voeden met het blad.
   5. Controleer de voortgang na 3-5 dagen
      Wil je zeker weten of je de rupsen goed hebt geraakt? Controleer dit dan een paar dagen na de behandeling. Door nematoden gedode rupsen worden slap en bruin. Je hoeft ze niet te verwijderen, ze worden opgenomen in de natuurlijke kringloop.
   6. Herhaal de behandeling
      Aaltjes zijn het meest effectief als je de behandeling herhaalt. Vaak lukt het niet om met de eerste behandeling alle rupsen te raken. Een herhaalbehandeling helpt dan om ook de later achtergebleven rupsen te bestrijden. Doe dit zo’n 10-14 dagen na de eerste behandeling.

Gezondheidsrisico’s door brandharen

De eikenprocessierups vormt een probleem door de brandharen die de rupsen op een zeker moment ontwikkelen. Deze haartjes hebben kleine weerhaakjes die zich vast kunnen zetten in de huid, maar ook in je ogen en luchtwegen. Dit kan voor vervelende klachten zorgen. Denk aan huiduitslag met flinke jeuk, gezwollen en jeukende ogen of bij aantasting van de luchtwegen verkoudheidsklachten en kortademigheid. In ernstige gevallen kan er zelfs een heftige allergische reactie optreden.

Je kan in aanraking komen met de brandharen van een eikenprocessierups doordat je een rups hebt aangeraakt, maar dit komt niet veel voor. Meestal ontstaan de klachten doordat brandharen worden losgelaten en zich verspreiden via de lucht. Niet alleen de rupsen zelf vormen een risico, de verspreiding van brandharen kan ook vanuit oude nesten komen. Meer lezen over de gezondheidsrisico’s van de eikenprocessierups? Je vindt uitgebreide informatie terug in een rapport van het RIVM.

Eikenprocessierups in je tuin – wat mag je zelf doen?

Heb je last van eikenprocessierupsen in je tuin, dan mag je gebruikmaken van aaltjes en feromoonvallen om ze te bestrijden. Voor nesten in de openbare ruimte moet je de gemeente inschakelen. Heb je ergens een nest of populatie rupsen gezien, meld dit dan via de website van jouw gemeente.

Let verder goed op het stadium waarin de rupsen zich bevinden. Vanaf eind mei hebben de rupsen flinke nesten gevormd en hebben ze volop brandharen gekregen. Dan is het niet aan te raden om nog zelf aan de slag te gaan met bestrijden. Schakel een professional in om de nesten veilig te laten verwijderen.

Deze bestrijdingsmethoden mogen niet of worden afgeraden

Nesten wegbranden

Het wordt sterk afgeraden om nesten van eikenprocessierupsen met een brander te lijf te gaan. Door de kracht van de brander worden de brandharen van de rups juist extra ver verspreid via de lucht en vallen veel rupsen uit hun nesten. Je zorgt er zo juist voor dat je wordt blootgesteld aan de vervelende haren. Ook beschadig je de eikenboom ermee en kunnen de nesten blijven smeulen. Dit kan weer zorgen voor berm- of bosbranden.

Chemische bestrijdingsmiddelen

Chemische bestrijdingsmiddelen doen vaak meer kwaad dan goed in de natuur. Op openbare plekken mag je als particulier sowieso niet aan de slag met dergelijke middelen, in de tuin wordt het sterk afgeraden. Je tast er niet alleen de eikenprocessierups mee aan, ook andere nuttige insecten en vogels krijgen de middelen binnen.

Rupsen wegspoelen met een hogedrukspuit

Net als bij wegbranden, zorgt het schoonspuiten van je boom met een hogedrukspuit juist voor extra verspreiding van de brandharen. De kracht van de spuit zorgt ervoor dat de rupsen op allerlei plekken terechtkomen en dat brandharen door de lucht een grotere afstand afleggen. De brandharen worden ook niet onschadelijk gemaakt door water. Sterker nog, brandharen in (zwem)water kunnen alsnog voor gezondheidsklachten zorgen.

Meer weten? Bekijk Veelgestelde vragen op het Kennisplatform Processierups.

Eikenprocessierupsen voorkomen in het volgende seizoen

Met een goede voorbereiding en de juiste stappen, kan je een grote besmetting in volgende seizoenen voorkomen.

Plaats vanaf juli feromoonvallen

Met feromoonvallen vang je volwassen mannetjes van de eikenprocessievlinder weg. Hiermee voorkom je dat ze kunnen paren met vrouwtjesvlinders en verminder je de ei-afzet. Een feromoonval zal nooit volledig voorkomen dat er eitjes worden gelegd. Mannetjes hebben mogelijk al gepaard voor ze zijn gevangen in de val. Wel kan het ervoor zorgen dat er een stuk minder eitjes worden gelegd, waardoor er ook minder rupsen uitkomen in het voorjaar.

Zorg voor een biodiverse tuin

De eikenprocessierups is niet alleen maar schadelijk. Ze dienen ook als belangrijke voedselbron voor vleermuizen en verschillende vogels. Vooral koolmezen en pimpelmezen eten graag jonge rupsen. Maak je tuin aantrekkelijk voor deze vogels met nestkastjes, vogelvoer en water. Bekijk onze items om dieren en vogels in de tuin te lokken.

Grote plagen ontstaan vaak doordat een bepaalde boom of gewas te veel aanwezig is. Door in je tuin een grote diversiteit aan (inheemse) bloemen en planten toe te voegen trek je allerlei nuttige insecten aan die weer kunnen helpen de populatie eikenprocessierupsen in toom te houden. Bestel ons biologisch bloementuintje.

Spoor vroeg in het voorjaar de rupsen op

De eerste eikenprocessierupsen worden vaak al vroeg in het voorjaar gespot. Een zachte winter en een warm voorjaar kunnen er al voor zorgen dat de eerste nesten in maart verschijnen. Houd dit goed in de gaten en zet op tijd aaltjes in.

Overleg met de buren

Vaak ben je niet de enige met overlast. Woon je in een buurt met veel eikenbomen? Dan is de kans groot dat ook je buren last hebben van eikenprocessierupsen. Maak samen een plan om ze op tijd te bestrijden en klachten te voorkomen.