Een hoop bladeren die zachtjes beweegt, geritsel onder de struiken of een egel die ’s avonds door je tuin scharrelt. Ook in de herfst en winter is er van alles te ontdekken in de tuin! Maar wist je dat egels zich in deze periode voorbereiden op hun winterslaap?
Tijdens de koude maanden is er minder voedsel te vinden. Daarom eten egels in de herfst extra veel en zoeken ze een veilige plek om te slapen. Gelukkig kun jij ze daarbij helpen. Met wat bladeren, een beschut hoekje en geschikt voer maak je jouw tuin een stuk aantrekkelijker voor egels.
Waarom houden egels een winterslaap?
Egels eten vooral kleine dieren, zoals kevers, rupsen, wormen en andere ongewervelde dieren. In de winter zijn veel van deze dieren minder actief of moeilijker te vinden. Om energie te besparen, houden egels daarom een winterslaap. Hun lichaam werkt dan op een veel lager tempo. De hartslag en ademhaling worden langzamer en hun lichaamstemperatuur daalt. Zo kunnen egels langere tijd zonder eten. Ze gebruiken daarvoor de vetreserves die ze in de herfst hebben opgebouwd.
Wist je dat? Egels slapen niet altijd de hele winter achter elkaar. Soms worden ze wakker, bijvoorbeeld om van slaapplek te veranderen of voedsel te zoeken.
Wanneer gaan egels in winterslaap?
De meeste egels beginnen ergens tussen oktober en december aan hun winterslaap. Wanneer precies, hangt af van het weer, de hoeveelheid voedsel en de conditie van de egel. Volwassen mannetjes gaan vaak eerder slapen dan vrouwtjes en jonge egels. Vooral jonge egels kunnen langer actief blijven, omdat ze nog voldoende vet moeten opbouwen. Meestal worden egels in maart of april weer actiever. Bij een koude lente kan dat later zijn. Zie je in november nog een egel in je tuin? Dan hoeft er dus niets aan de hand te zijn. Een gezonde egel die ’s avonds rustig rondloopt, is vaak gewoon op zoek naar eten.
1. Laat bladeren en takken liggen
Misschien wil je in de herfst je tuin helemaal opruimen. Toch kun je voor egels beter een paar hoekjes met rust laten. Egels maken hun winternest graag op een beschutte plek, bijvoorbeeld onder struiken, tussen takken of in een hoop droge bladeren. Met bladeren en gras bouwen ze een warm nest waarin ze zich kunnen terugtrekken. Laat daarom gerust wat bladeren liggen en maak een rustig hoekje met takken. Ook dichte struiken en uitgebloeide planten kunnen beschutting bieden. Zo geef je egels een plek waar ze zich veilig kunnen voelen. Een beetje rommel in de tuin is dus helemaal niet erg. Sterker nog: het is vaak juist goed voor de natuur!
2. Maak een veilige slaapplek met een egelhuis
Wil je egels een extra schuilplek bieden? Dan kun je een egelhuis in je tuin plaatsen. Een egelhuis is een beschutte plek waar een egel zelf een nest kan maken. Sommige egels gebruiken zo’n huisje om te overwinteren.
Waar zet je een egelhuis neer?
Kies een rustige plek onder een struik of haag, waar weinig mensen langslopen. Zorg dat het huisje stevig staat en beschermd is tegen regen en harde wind. Leg wat droge bladeren in de buurt. De egel kan deze zelf gebruiken om zijn nest in te richten. Het is belangrijk om een egelhuis tijdens de winterslaap met rust te laten. Kijk dus niet steeds of er een egel in woont. Daarmee kun je een slapende egel wakker maken. Een egelhuis is geen garantie dat er een egel komt wonen, maar het biedt wel een extra mogelijkheid om te schuilen.
3. Geef egels geschikt voer
In de herfst eten egels extra veel om een vetlaag op te bouwen. Vooral jonge egels kunnen daarbij wat hulp gebruiken. Je kunt daarom geschikt voer aanbieden op een rustige, droge plek in de tuin.
Wat mogen egels eten?
Egels kun je bijvoeren met speciaal egelvoer van goede kwaliteit. Ook kattenbrokjes op basis van vlees of geschikt nat kattenvoer kunnen een aanvulling zijn. Wil je egels een handje helpen? Met het Bûten egelvoer kun je eenvoudig geschikt voer aanbieden aan egels die jouw tuin bezoeken. Zet het voer bij voorkeur onder een afdakje of in een voederhuisje. Zo blijft het droog en kunnen andere dieren er minder makkelijk bij. Maak de voerplek regelmatig schoon en verwijder oude voedselresten. Zo voorkom je dat het voer bederft.
Wat mogen egels niet eten?
Geef egels nooit melk of brood. Melk kan darmproblemen veroorzaken en brood is geen geschikte voeding. Ook gezouten voedsel, snoep en etensresten van tafel kun je beter vermijden.
Tip: Je kunt geschikt voer blijven aanbieden zolang er egels actief zijn. Ook tijdens de winter kunnen egels af en toe wakker worden om voedsel te zoeken.
4. Zorg voor vers drinkwater
Niet alleen vogels, maar ook egels hebben water nodig. Zeker tijdens droge perioden of wanneer natuurlijke waterbronnen bevroren zijn. Zet daarom een laag, stevig schaaltje met vers water in de tuin. Kies een rustige plek waar egels gemakkelijk bij kunnen. Ververs het water regelmatig en controleer tijdens vorst of het niet bevroren is. Is dat wel het geval? Vervang het ijs dan door vers, niet heet water. Gebruik geen zout of antivries om het water vloeibaar te houden. Deze middelen kunnen schadelijk zijn voor dieren.
5. Maak je tuin veilig voor egels
Een egelvriendelijke tuin draait niet alleen om voedsel en beschutting. Ook veiligheid is belangrijk. Egels kunnen vast komen te zitten in netten, diepe putten of vijvers met steile randen. Ook bij het opruimen van bladeren en takken kunnen ze gevaar lopen. Controleer daarom altijd voorzichtig een hoop bladeren of takken voordat je deze verplaatst. Gebruik liever geen bladblazer op plekken waar egels kunnen slapen. Heb je een vijver? Zorg dan voor een schuine rand of een plank waarlangs dieren uit het water kunnen klimmen. Berg losse netten goed op en voorkom dat egels erin verstrikt raken. Ook is het verstandig om chemische slakkenkorrels te vermijden. Kies liever voor natuurlijke manieren om slakkenoverlast te beperken. Egels eten onder andere slakken en insecten. Door je tuin op een natuurlijke manier te onderhouden, ondersteun je ook de dieren waar egels van leven.
6. Zorg dat egels van tuin naar tuin kunnen lopen
Egels leggen ’s nachts flinke afstanden af op zoek naar voedsel, water en een geschikte slaapplek. Een tuin met een volledig afgesloten schutting kan daarom een hindernis zijn. Heb je een schutting? Dan kun je onderaan een opening van ongeveer 13 bij 13 centimeter maken, als dat veilig kan. Zo kunnen egels van de ene tuin naar de andere lopen. Misschien kun je zelfs samen met de buren een kleine egelroute maken! Door tuinen met elkaar te verbinden, geef je egels meer ruimte om voedsel en beschutting te vinden.
7. Wanneer heeft een egel hulp nodig?
Een egel die je in de herfst of winter tegenkomt, heeft niet altijd hulp nodig. Zie je ’s avonds een gezonde egel rondlopen? Laat hem dan rustig zijn gang gaan. Het dier is waarschijnlijk op zoek naar voedsel of een geschikte slaapplek. Maar soms is er wel iets aan de hand.
Hoe herken je een egel die hulp nodig heeft?
Een egel die gewond is, moeilijk loopt of nauwelijks reageert, heeft mogelijk hulp nodig. Ook wanneer een egel erg mager lijkt, koud aanvoelt of open en bloot blijft liggen, is het verstandig om advies te vragen. Zie je overdag een egel die zwak of verward overkomt? Neem dan contact op met een egelopvang of dierenambulance. Overdag actief zijn is niet altijd een probleem, maar in combinatie met afwijkend gedrag kan het wijzen op ziekte of uitputting. Vind je een slapende egel in een nest? Laat hem dan met rust. Heb je het nest per ongeluk blootgelegd, dek het voorzichtig weer toe.
Een egelvriendelijke wintertuin begint met kleine stappen
Je hoeft geen grote tuin te hebben om egels te helpen. Een hoop bladeren, een rustige schuilplek en een bakje vers water kunnen al verschil maken. En misschien is het mooiste wel dat je er zelf ook iets voor terugkrijgt: een tuin waarin volop leven te ontdekken valt. Dus laat die bladeren gerust nog even liggen. Misschien ligt er straks wel een egel heerlijk tussen te slapen!