Aaltjes (nematoden) – biologische bestrijding voor tuin en kamerplanten

Je hebt vraatschade ontdekt aan je gazon, je kamerplanten worden door kleine vliegjes belaagd of je moestuin wordt volledig kaalgevreten door rupsen. Stuk voor stuk situaties waarbij insecten een ongenode gast zijn die je liever kwijt dan rijk bent. Wil je een oplossing zonder gebruik te maken van schadelijk gif, dan zijn aaltjes (nematoden) dé oplossing.

Aaltjes komen van nature voor in de bodem en zijn verrassend eenvoudig om te gebruiken. In een mum van tijd helpen deze kleine organismen je van vervelende plaaginsecten af. Op deze pagina leggen we uit wat aaltjes precies zijn en hoe je ze kan inzetten tegen plaaginsecten bij je planten!

Op deze pagina

Klik op de titel om direct naar de informatie te gaan:

Wat zijn aaltjes?
Hoe werken aaltjes (nematoden)?
Wanneer zet je aaltjes in?
Hoe gebruik je aaltjes?
Waarom kiezen voor biologische bestrijding met aaltjes?
Welk aaltje heb ik nodig?
Veelgestelde vragen over aaltjes (nematoden)

Wat zijn aaltjes?

Aaltjes, of nematoden, zijn van nature in de bodem voorkomende rondwormen. Met hun 0,3 tot 0,7 mm zijn ze zo klein dat ze met het blote oog niet te zien zijn. Aaltjes leven in de bodem en voeden zich daar met bacteriën, plantaardig materiaal of larven en poppen van insecten. Er zijn vele soorten aaltjes die elk specifiek gericht zijn op een bepaald type plant, schimmel of gastheer.

Zo zien aaltjes eruit. Dit kan je niet zien met het blote oog, maar alleen met een microscoop.

Plantparasitaire aaltjes versus insectparasitaire aaltjes

De meeste aaltjes zijn hartstikke nuttig in de natuur en voor je tuin volledig onschadelijk. De aaltjes van Biobestrijding zijn allemaal zogenaamde insectparasitaire aaltjes. Dit zijn aaltjes die zich richten op larven van specifieke insecten. Ze parasiteren deze larven, waardoor ze uiteindelijk sterven. Zo houden aaltjes het bodemleven in balans en zorgen ze ervoor dat een insectensoort niet kan uitgroeien tot een plaag.

Er bestaan ook plantparasitaire aaltjes. Deze leven van plantensappen in wortels en stengels en kunnen schadelijk zijn voor je tuin. Maak je geen zorgen, deze aaltjes worden niet verkocht. Je kan dus met een gerust hart aaltjes tegen plaaginsecten bestellen.

Meer weten over de wondere wereld van nematoden? Lees ons blogartikel Wat zijn aaltjes?

Hoe werken aaltjes (nematoden)?

Aaltjes leven in de bodem en gaan daar op zoek naar larven en poppen van plaaginsecten. Ze dringen hun prooi binnen en besmetten deze met een bacterie uit hun darmkanaal. Hierdoor zal het plaaginsect uiteindelijk sterven. Zo gaan aaltjes te werk als je ze toepast in de tuin of bij je planten:

Aaltjes toepassen

Je ontvangt aaltjes in gedroogde vorm in een zakje met mineraalpoeder. Dit los je op in water, hierdoor activeer je de aaltjes. Vervolgens sproei of giet je dit mengsel uit in je tuin of potgrond van planten.

1. De aaltjes gaan op zoek naar gastheren
   Aaltjes bewegen zich voort in de bodem of in vocht en gaan actief op zoek naar een gastheer. Er zijn verschillende soorten aaltjes die zich weer richten op verschillende soorten larven. Zo gaan sommige soorten bijvoorbeeld op zoek naar naaktslakken, andere naar engerlingen en weer andere naar larven van rouwvliegjes.
2. Binnendringen en doden
   Wanneer er een geschikte gastheer is gevonden, dringen de aaltjes bij deze larve naar binnen en besmetten deze met een bacterie. Deze bacterie vermenigvuldigt zich, waardoor de larve uiteindelijk sterft. Afhankelijk van het plaaginsect is dit soms binnen enkele uren en soms duurt het een paar dagen.
3. Vermenigvuldigen
   De bacteriën die door de nematoden worden uitgescheiden zijn ook weer voeding voor ze. Hierdoor kunnen de aaltjes zichzelf vermenigvuldigen. Een enkele insectenlarve kan een broeinest van duizenden nematoden zijn. Is de gastheer gestorven, dan verlaten de aaltjes de larve en gaan op zoek naar een nieuwe prooi. Zolang er prooien in de bodem aanwezig zijn, houdt de populatie aaltjes zichzelf in stand.

Wanneer zet je aaltjes in?

Voor de meest effectieve inzet van aaltjes is het belangrijk dat je rekening houdt met de juiste omstandigheden. Het allerbelangrijkst hierbij is om de bodemtemperatuur en omgevingstemperatuur in de gaten te houden. Daarnaast moet je rekening houden met de levenscyclus van het plaaginsect. Over het algemeen geldt: hoe kleiner en jonger de larve, des te makkelijker ze met aaltjes zijn te bestrijden.

Wanneer zet je welk aaltje in?

• Vroeg in het voorjaar (februari-april)
  Vanaf eind februari kan je vaak starten met de inzet van aaltjes. Wel is het belangrijk dat je dan voor soorten kiest die goed tegen kou kunnen. Zo kunnen onze Phasmarhabditis californicus aaltjes tegen slakken al vanaf een bodemtemperatuur van 5º C worden ingezet. Wil je vroeg in het voorjaar al starten met de bestrijding van engerlingen of vergelijkbare larven (zoals die van de taxuskever), dan zijn de Heterorhabditis downesi aaltjes een goede optie. Deze werken al als de bodemtemperatuur een aantal uren per dag op 8º C zit.
• Voorjaar en zomer (mei-september)
  De maanden mei t/m september zijn hét hoogseizoen voor de inzet van aaltjes. De bodemtemperatuur is in deze periode altijd goed en veel plaaginsecten zijn juist in het voorjaar en de zomer actief. Met name aaltjes tegen engerlingen (Heterorhabditis bacteriophora), emelten (Steinernema carpocapsae) en mieren (Steinernema feltiae) worden veel gebruikt.
• Najaar en winter (oktober-januari)
  In het najaar en de winter is het over het algemeen niet zinvol om de bodem te behandelen met aaltjes. Vaak kun je in oktober nog net een laatste behandeling doen, maar daarna wordt het echt te koud. Ook trekken veel larven ‘s winters dieper de bodem in om in winterrust te gaan. Ze zijn dan moeilijker te bereiken voor de aaltjes, maar richten ook geen schade aan. Als de temperaturen in het voorjaar stijgen, komen de larven weer omhoog en zijn ze weer aan te pakken met aaltjes.

In ons blogartikel Wanneer moet je aaltjes (nematoden) gebruiken? vind je een handig overzicht met het optimale moment van bestrijden bij veelvoorkomende plagen.

Tip! Download gratis onze plaagkalender en print deze uit. Zo heb je altijd een handig overzicht in de buurt.

Hoe gebruik je aaltjes?

Je gebruikt aaltjes vooral voor het bestrijden van plaaginsecten in de bodem. Het is daarnaast ook mogelijk om aaltjes bovengronds toe te passen, bijvoorbeeld als je last hebt van schadelijke rupsen in bomen en struiken. Beide toepassingen zijn eenvoudig: je lost de aaltjes op in water en sproeit of giet dit vervolgens ofwel over de bodem uit, of over de boom of struik, direct op het plaaginsect.

Bodembehandeling met aaltjes

Voordat je begint, moet je ervoor zorgen dat de bodem of potgrond die je wilt behandelen alvast vochtig is. De aaltjes kort na een regenbui inzetten is dan ook ideaal. Houd daarnaast rekening met UV-straling. Hier kunnen aaltjes namelijk niet tegen. Het beste moment om ze in te zetten is ‘s ochtends vroeg, ‘s avonds tegen zonsondergang of bij bewolkt weer.

Als de bodem vochtig is, meng je de verpakking met aaltjes met water. Je krijgt altijd een handleiding waarin staat beschreven hoeveel water je nodig hebt. Zorg dat de aaltjes goed worden opgelost in het water en laat het mengsel een kwartiertje staan. Daarna giet of sproei je het gelijkmatig uit over de bodem of in de potgrond. Aaltjes hebben vocht nodig om zich te kunnen voortbewegen, daarom moet je tot zeker 2 weken na de behandeling de grond vochtig houden.

Bladbehandeling met aaltjes

Als je last hebt van bijvoorbeeld rupsen (zoals de buxusrups en eikenprocessierups) of coloradokevers die je struiken of bomen kaalvreten, dan kan een behandeling met aaltjes op blad of stam zinvol zijn. Let bij een bovengrondse toepassing niet zozeer op de bodemtemperatuur, maar vooral ook op de omgevingstemperatuur. Voor de meeste soorten aaltjes moet het overdag 10-12º C zijn. Let daarnaast extra goed op zonlicht. Bij een bovengronds toepassing van aaltjes mag de zon absoluut niet schijnen. De aaltjes gaan namelijk dood door UV-straling. Kies een bewolkte dag uit of zet de aaltjes ‘s avonds tegen zonsondergang in. Dan heb je de meeste kans van slagen.

Maak de plant of boom die je wil behandelen van tevoren alvast nat. De aaltjes hebben namelijk vocht nodig om langer te overleven en zich in te kunnen voortbewegen. Daarna meng je de verpakking met water volgens de meegestuurde instructies. Laat het mengsel een kwartiertje staan om de aaltjes te activeren. Daarna giet of sproei je het mengsel op de boom of struik. Probeer hierbij de plaaginsecten direct te raken. De aaltjes die niet eenvoudig en snel een plaaginsect kunnen bereiken, zullen namelijk wegspoelen en de bodem intrekken of sterven. Na de behandeling moet de plant zeker een paar uur vochtig blijven, daarom is een behandeling in de avond het meest ideaal.

Bekijk onze uitgebreide handleiding voor het uitzetten van aaltjes hier: Instructie: hoe moet je aaltjes uitzetten? Hier vind je alle mengverhoudingen en een handig stappenplan per type behandeling.

Waarom kiezen voor biologisch bestrijden met aaltjes?

Bestrijden met aaltjes biedt veel voordelen ten opzichte van chemische middelen:

• Je bestrijd plaaginsecten op een natuurlijke manier: aaltjes komen van nature voor in de bodem en werken als natuurlijke vijand van diverse plaaginsecten.
• Je gaat insectenplagen tegen zonder schadelijke chemische middelen te gebruiken. Veel chemische bestrijders gaan niet alleen het plaaginsect tegen, maar zijn ook schadelijk voor andere, nuttige organismen.
• Veilig voor mens, dier & plant: in tegenstelling tot gif zijn nematoden volledig veilig voor mensen, dieren en planten. Je kan ze daarom met een gerust hart inzetten op je gazon, in de siertuin of bij voedselgewassen in de moestuin.
• Gerichte actie: aaltjes richten zich alleen op een bepaald type plaaginsect en laten andere organismen met rust. Nuttige insecten worden daardoor niet onnodig bestreden.
• Aaltjes helpen je om de natuurlijke balans in de tuin te herstellen. Door aaltjes voorkom je dat een bepaalde insectensoort uitgroeit tot een vervelende plaag.
• Gedode plaaginsecten worden opgenomen in de natuurlijke kringloop: je hoeft dus geen dode insecten op te ruimen (wat bij chemische middelen wel het geval is).

Welk aaltje heb ik nodig?

Iedere soort aaltjes is gespecialiseerd in een specifieke plaag of groep plagen. Het is daarom slim om het juiste type aaltjes te kiezen als je aan de slag gaat met bestrijden. Deze soorten heeft Biobestrijding in het assortiment:

• Heterorhabditis bacteriophora
• Heterorhabditis downesi
• Steinernema carpocapsae
• Steinernema feltiae
• Phasmarhabditis californicus

Hieronder een overzicht met veelvoorkomende plagen en welk aaltje je nodig hebt:

Engerlingen

Engerlingen zijn de larven van bladsprietkevers, zoals de meikever, junikever of rozenkever. Deze vraatzuchtige larven bestrijd je met Heterorhabditis downesi of Heterorhabditis bacteriophora aaltjes. Gebruik Heterorhabditis downesi in het vroege voorjaar, als de bodemtemperatuur rond de 8º C ligt. Later in het voorjaar en in de zomer, als de bodemtemperatuur minstens 12º C is, gebruik je Heterorhabditis bacteriophora.

Taxuskevers

Volwassen taxuskevers zijn met een speciale aaltjesval met Steinernema carpocapsae aaltjes. De larven van taxuskevers zijn sterk verwant aan engerlingen en kan je bestrijden met Heterorhabditis bacteriophora aaltjes (of Heterorhabditis downesi in het vroege voorjaar).

Emelten

Emelten zijn de larven van langpootmuggen en zijn goed te bestrijden met Steinernema carpocapsae aaltjes. Dit type aaltjes verblijft het liefst in de bovenste centimeters van de bodem, precies waar ook de emelten zich meestal bevinden.

Rouwvliegjes

Tegen de larven van rouwvliegjes zet je Steinernema feltiae aaltjes in. Dit is de meest effectieve bestrijder van rouwvliegjes bij je kamerplanten. Je kan deze aaltjes ook preventief inzetten met behulp van het Nemaplus Depot. Dit zijn speciale capsules die de nematoden geleidelijk vrijgeven.

Slakken

Slakken bestrijden doe je met Phasmarhabdtis californica aaltjes. Deze richten zich vooral op naaktslakken in de bodem. Bovengronds bestrijd je slakken met andere hulpmiddelen.

Mieren

Mieren bestrijden kan met Steinernema feltiae aaltjes. De aaltjes parasiteren de larven van mieren en verjagen volwassen mieren. Je kan de aaltjes geconcentreerd toepassen in een mierennest, langs de gevel of onder het terras of op je gazon.

Buxusrupsen

Buxusrupsen zijn bovengronds te bestrijden met een mix van Steinernema carpocapsae en Steinernema feltiae aaltjes. Belangrijk is dat de aaltjes de rupsen direct raken. Aaltjes zijn normaal gesproken ondergronds actief en sterven als ze bovengronds te lang worden blootgesteld aan UV straling. Als ze direct een rups weten te bereiken, kunnen ze deze parasiteren. Lees alles over de inzet van aaltjes bij buxusrupsen in het blogartikel: Aaltjes tegen de buxusrups inzetten: het beste resultaat

Eikenprocessierupsen

Eikenprocessierupsen bestrijd je met Steinernema feltiae aaltjes. Bestrijd de rupsen bovengronds en het liefst in een vroeg stadium. Als de rupsen net uit hun eitjes zijn gekomen, hebben ze namelijk nog geen vervelende brandharen. Zorg dat je de rupsen direct raakt met de aaltjes, anders hebben ze geen effect.

Trips

Trips bestrijden kan met Steinernema feltiae aaltjes. De aaltjes richten zich vooral op poppen van trips en in iets mindere mate op larven en eitjes. Aaltjes zijn bij trips vooral geschikt als preventief middel. Bij een grote plaag kan je het beste roofwantsen inzetten, die jagen namelijk ook op volwassen trips.

Coloradokevers

De coloradokever, of aardappelkever, is te bestrijden met Steinernema feltiae aaltjes. In de zomermaanden sproei je de aaltjes uit over de bladeren van je gewassen, want daar bevinden zich de keverlarven. Lees alles over biologisch de coloradokever bestrijden in dit blogartikel.

Teken

Teken bestrijd je met Steinernema carpocapsae aaltjes. Teken bevinden zich meestal in het gras en Steinernema carpocapsae aaltjes verblijven het liefst in de bovenste centimeters van de bodem. Door je gazon te behandelen met aaltjes, bescherm je je tuin en jezelf tegen teken. Lees hier meer over teken bestrijden met aaltjes in dit blogartikel.

Hazelnootboorders

De hazelnootboorder is te bestrijden met Heterorhabditis bacteriophora aaltjes. Houd er rekening mee dat je voor het beste effect een hoge dosering nodig hebt. Je leest hier alles over in ons blogartikel over hazelnootboorders.